ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΒΑΛΑΣ

Ακρόπολη Καβάλας

Πληροφορίες:

Η οχυρωμένη βραχώδης χερσόνησος που σήμερα αποτελεί την συνοικία Παναγίας της Καβάλας ταυτίζεται με την αρχαία Νεάπολη και το βυζαντινό κάστρο της Χριστουπόλεως. Η αρχαία Νεάπολις ιδρύθηκε  στα μέσα του 7ου αι π.Χ  και θεωρείται αποικία των Θασίων. Στα μέσα του 6ου π.Χ αι. ανεξαρτοποιήθηκε από τη μητρόπολη. Μετά την υποταγή της στον Φίλιππο Β΄  έχασε βαθμιαία την σημασία της και υποβαθμίστηκε σε επίνειο των Φιλίππων. Στους Ρωμαϊκούς χρόνους εξελίσσεται σε σημαντικό λιμάνι της περιοχής, ενώ η διέλευση της  Εγνατίας στα κράσπεδα της πόλης και η φύσει οχυρή θέση της την καθιστούν ως σημαντικό σταθμό πάνω στη βασική αυτή οδική αρτηρία.  Στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες η σύνδεση της Νεάπολης με την άφιξη του Αποστόλου Παύλου στο λιμάνι της πρέπει να την είχαν αναδείξει σε χώρο προσκυνηματικού κέντρου. Την παρουσία παλαιοχριστιανικού ναού μαρτυρούν διάφορα αρχιτεκτονικά μέλη. Ο Προκόπιος συμπεριλαμβάνει την Νεάπολη ανάμεσα στα Μακεδονικά φρούρια που οχύρωσε ο Ιουστινιανός. Κατά μία άποψη η συσχέτιση της με την πορεία του Αποστόλου Πάυλου και την άφιξη του Χριστιανισμού στη Μακεδονία θα μπορούσε να δικαιολογήσει τη μετονομασία σε Χριστούπολη. Το νέο όνομα εμφανίζεται τον 9ο αι. και πρέπει να συνδέεται με την αναδιοργάνωση του υπάρχοντος οικισμού σε ισχυρό βυζαντινό κάστρο-πόλη. Η θέση πάνω στην σημαντική χερσαία οδική αρτηρία που ένωνε τη Θεσσαλονίκη με την Κωνσταντινούπολη, την αρχαία Εγνατία και στην δεύτερη μετά το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, φυσική διέξοδο της βαλκανικής χερσονήσου στο Αιγαίο πέλαγος, είχε ως αποτέλεσμα να δεχθεί κατά καιρούς επιθέσεις και να γίνει αντικείμενο πολιτικών διεκδηκήσεων. Στα 1185 πυρπολήθηκε  από τους Νορμανδούς. Στα 1206 καταστράφηκε από τον βασιλέα των Βουλγάρων Ιωάννη Ασσάν (Ιωαννίτζη). Κατά τον 14ο ήταν πεδίο δεκδηκήσεων ανάμεσα σε Σέρβους, Βυζαντινούς και διάφορους επίδοξους ηγεμονίσκους που δρούσαν στην περιοχή. Το 1391 καταλήφθηκε οριστικά από τους Οθωμανούς, κατεδαφίστηκε και ερημώθηκε. Για ένα διάστημα λειτουργεί ως έδρα στρατιωτικής φρουράς. Το 1425 πέρασε στα χέρια των Βενετών για ένα μήνα. Οι Οθωμανοί ανεκατέλαβαν το οχυρό, αλλά  παρέμεινε έρημο και ακατοίκητο για τουλάχιστον εκατό χρόνια. Στα 1520-21  επί του σουλτάνου Σουλεϋμαν του μεγαλοπρεπούς  μια σειρά έργων κοινής ωφέλειας σηματοδοτούν τη νέα φάση της πόλης που πλέον επονομάζεται Καβάλα.

Οι διαδοχικές ιστορικές φάσεις της πόλης συναντώνται και στο αμυντικό σύστημα  που περιζώνει την χερσόνησο. Η αρχική οχύρωση σχετίζεται με την αρχαία Νεάπολη. Διατηρώντας την ίδια περίπου θέση τα τείχη ανακαινίζονται σε διάφορες εποχές όπως  επί Ιουστινιανού και αργότερα, το 926 μ.Χ., από το στρατηγό Βασίλειο τον Κλάδωνα. Η οχύρωση, παρακολουθώντας το σχήμα της οχυρής από τη φύση της τριγωνικής χερσονήσου, περιέβαλε έκτασης 13 εκταρίων. Συγχρόνως με τον πρώτο περίβολο των τειχών κτίζεται στο πιο ψηλό σημείο του βράχου και πάνω στα ίχνη παλαιότερης κατασκευής η ακρόπολη, η οποία οχυρώνει μια τραπεζοειδή έκταση 2.5 στρεμμάτων περίπου. Τα αμυντικά έργα συμπληρώνονται το 1307-1308 μ.Χ. από τον Ανδρόνικο Β΄Παλαιολόγο με ” το μακρόν τείχος” που ξεκινούσε από τη βόρεια πλευρά των τειχών της πόλης και μετά από μια διαδρομή 1.5χλμ. περίπου, σχήματος ανοικτής αγκύλης, έφτανε στα απέναντι υψώματα όπου κτίστηκαν τέσσερις μεμονωμένοι πύργοι. Το τμήμα του διατειχίσματος που ήταν κτισμένο στο χαμηλότερο έδαφος χρησίμευε συγχρόνως και ως υδραγωγείο της πόλης. Οι πύλες των τειχών ήταν η μία επί της σημερινής οδού Θ. Πουλίδου, η δεύτερη επί της Λ. Κατσώνη, η τρίτη στο τέρμα της οδού Καψάλη και η εσωτερική σήμερα πύλη της ακρόπολης, δίπλα στον κυλινδρικό πύργο. Κάτω από τους νέους κυριάρχους η πόλη, έστω και μετά από κάποιο διάστημα, συνέχισει τη λειτουργία της. Τα πρώτα έργα ενίσχυσης του οχυρού γίνονται σε μια κρίσιμη για την  πόλη περίοδο, το 1425, κατα τη διάρκεια εχθροπραξιών μεταξύ των Τούρκων και των Βενετών. Οι Τούρκοι κτίζουν τα  ”νέα τείχη” της ακρόπολης, δηλαδή τον εσωτερικό περίβολό της. Οι Βενετοί κατά τη διάρκεια του ενός  περίπου  μήνα που κατέχουν το οχυρό κτίζουν στην ακρόπολη ένα εξωτερικό πρόχειρο ”καταφύγιο” από ογκόλιθους. Μετά την οριστική πλέον ανακατάληψη  οι Τούρκοι κτίζουν τον επιμελέστερο εξωτερικό περίβολό  της, πιθανώς πάνω στα ίχνη του πρόχειρου βενετικού καταφυγίου και ίσως επισκευάζουν και κάποια άλλα τμήματα των τειχών. Τα σημαντικά  και μεγάλης κλίμακας έργα γίνονται ένα σχεδόν αιώνα αργότερα. Ο σουλτάνος Σουλεϊμάν Β’ ο Νομοθέτης, στα πλαίσια της επεκτατικής του πολιτικής και της γενικής ανασυγκρόττησης της αυτοκρατορίας,  προγραμματίζει και εκτελεί  μια σειρά οικοδομικών έργων.Τα έργα αυτά  περιλαμβάνουν την επισκευή του αρχικού βυζαντινού περιβόλου των τειχών, την ανακαίνιση των δύο περιβόλων της ακρόπολης μαζί με με την κατασκευή πιθανώς κάποιων από τους πύργους της και ορισμένων άλλων κτισμάτων. Ο νέος εξωτερικός περίβολος είναι ενισχυμένος με πολλούς  τριγωνικούς, ορθογωνικούς πύργους, οι οποίοι προστατεύουν τις νέες πλέον κύριες πύλες εισόδου στην πόλη . Η οχυρωμένη πόλη  επεκτείνει τα όριά της  και κατηφορίζει από τη φυσικά οχυρή της θέςη, για να περιλάβει και ένα επίπεδο τμήμα  γης, δίπλα στο λιμάνι. Τα  τείχη δέχονται μικρής  μόνο κλίμακας  εκσυγχρονιστικές βελτιώσεις όλη την υπόλοιπη περίοδο, όπως οι βενετοτουρκικοί πόλεμοι του 17ου αι. Από τον 18ο αι τα τείχη εγκαταλείπονται χωρίς συντήρηση και σταδιακά καταρρέουν. Ωστόσο εξακολουθούν να ορθώνονται στις γραμμές  που οριστικοποιήθηκαν τις αρχές του 16ου αι και να περιβάλλουν την πόλη. Από τον 19ο αι τα τείχη αποτελούν πλέον εμπόδιο στη φυσική ανάπτυξη της πόλης κα ιαρχίζουν οι κατεδαφίσεις κυρίως στα πεδινά τμήματα που εμποδίζουν τις προσβάσεις και διανοίξεις δρόμων.                 

Επικοινωνία

email: efakav@culture.gr

 

 

Share This